Titano: gigantyczny szympans i jego promienie kryptonitu

Titano, gigantyczny szympans, który strzela kryptonitem z oczu

Titano to cyrkowy szympans o imieniu Toto, wysłany w kosmos i wracający przemieniony: ma ponad dziesięć metrów wzrostu i potrafi strzelać promieniami zielonego kryptonitu z oczu. Pełne imię w komiksach brzmi Titano the Super-Ape, a nadaje je Lois Lane, w opowieści, w której pojawia się po raz pierwszy.

Jego miejsce w galerii przeciwników Supermana sprowadza się do jednej cechy. Titano nie ma planu, nienawiści ani armii. Jest napisany jak klęska żywiołowa, a Człowiek ze Stali nie może po prostu go uderzyć: zbliżyć się do małpy to zbliżyć się do źródła kryptonitu. To właśnie odróżnia go od innych nosicieli zielonego kamienia w tym dossier.

Karta referencyjna wersji pierwotnej, opublikowana w Who's Who #24 w lutym 1987, daje mu 10,6 metra i 7 ton, wobec 1,14 metra i 37 kilogramów w postaci Toto. Jeden wypadek dzieli więc szympansa od potwora, i to przejście z jednej skali na drugą jest całym tematem postaci.

Superman #127 (1959): Toto leci w kosmos i wraca jako olbrzym

Opowieść założycielska nosi tytuł «Titano the Super-Ape!». Zajmuje osiem stron, na trzeciej pozycji w Superman #127, okładka z lutego 1959, przy sprzedaży 18 grudnia 1958 w cenie dziesięciu centów. Scenariusz napisał Otto Binder, rysunki Wayne Boring, tusz Stan Kaye, wszystko pod kierunkiem Mort Weisinger — w samym środku srebrnego wieku komiksów.

Toto jest przedstawiony jako jeden z najinteligentniejszych szympansów na świecie i właśnie dlatego wysyła się go w lot kosmiczny. W drodze przecina zderzenie dwóch meteorytów: jednego z uranu, drugiego z zielonego kryptonitu. Wraca jako olbrzym, obdarzony wzrokiem kryptonitowym. Lois Lane nazywa go Titano, a potem on ją porywa. Superman nie może się zbliżyć i załatwia sprawę, przerzucając go przez barierę czasu, do prehistorii. Treser Toto i armia amerykańska też pojawiają się w napisach końcowych.

Źródła rozchodzą się co do rysownika. Trzy karty referencyjne na trzy dają Boringa za wnętrze opowieści, podczas gdy jedna nota encyklopedyczna przypisuje ją Curt Swan — który podpisuje natomiast okładkę numeru, ze Stan Kaye. Opowieść wznawiano wielokrotnie, w szczególności w Superman in the Fifties w 2002 i w Showcase Presents Superman #1 w 2005.

Promienie kryptonitu, jedyna broń Titano

Mechanika jest precyzyjna i nigdy nie zmieniła się dla wersji pierwotnej: dwa meteoryty zderzają się podczas lotu, jeden z uranu, drugi z zielonego kryptonitu, a szympans, który je przecina, wychodzi z oczami, które strzelają zielonym kamieniem. Ten kryptonitowy wzrok jest jedyną rzeczą, która czyni z Titano realne zagrożenie, i jedyną bronią, jaką posiada.

Reszta leży w formacie: super siła i odporność proporcjonalne do dziesięciu metrów wzrostu i siedmiu ton. Żadna z konsultowanych kart nie przypisuje mu lotu, super szybkości ani pełnej niewrażliwości, które zostają po stronie listy mocy Supermana. Przeciw zwykłemu przeciwnikowi tego formatu kryptońska siła w zupełności by wystarczyła.

To, co blokuje, to działanie zielonego kamienia na kryptońską skórę: czyni ją wrażliwą, a ciągły promień wyklucza walkę wręcz. Porównanie z Metallo jest pouczające. Metallo nosi swój kryptonit w piersi w postaci sztucznego serca i używa go celowo przeciw Supermanowi. Titano niczego nie zdecydował: po prostu skrzyżował dwa kamienie w złym miejscu i stał się bronią, nie wiedząc o tym.

Srebrny wiek: siedem lat, w których Titano naprawdę wraca

Postać powstała na jedną opowieść. Weisinger wzywa ją z powrotem, według prasy specjalistycznej, bo pierwszy odcinek się podobał, i Superman #138 (okładka z lipca 1960) podejmuje dokładnie ten sam tytuł, «Titano the Super-Ape!», na dziesięciu stronach i z tą samą ekipą. Superman sprowadza tam małpę przez przypadek do współczesnego Metropolis, a potem musi ją złapać w pułapkę, by odesłać ją w przeszłość. Potwierdzony szczegół graficzny: w tej drugiej opowieści Boring zastępuje głowę szympansa głową goryla, co wizualnie zbliża postać do King Kong. Inspirację filmem z 1933 zresztą podaje prasa specjalistyczna, wiążąc ją ze zwyczajem Weisingera, by sięgać po fantastyczne filmy epoki.

Potem Titano ześlizguje się z antagonisty w rekwizyt scenariusza. W Superman #142 (styczeń 1961) służy jako spust, by zgubić bohatera w czasie. Wchodzi też do opowieści o Bizarro World wraz z Adventure Comics #289 (październik 1961), a potem Adventure Comics #295 (kwiecień 1962) wprowadza Bizarro-Titano, klona bizarro małpy, postać odrębną od wzoru.

Wyjście ze sceny przychodzi w Superman's Pal Jimmy Olsen #77 (czerwiec 1964), «The Colossus of Metropolis!»: Allura of Ashtar, księżniczka ludu olbrzymów z galaktyki Ashtar, zabiera Titano do siebie. Jimmy Olsen dysponuje tam tymczasowo mocami Colossal Boy. Ostatnia opowieść srebrnego wieku skupiona na nim to Jimmy Olsen #84, w kwietniu 1965; Titano przechodzi jeszcze jako gość w Superman #226 (maj 1970), wciąż pod kierunkiem Weisingera.

1978: powrót w trzech numerach, których scenarzysta się wyparł

Po ośmiu latach nieobecności Titano wraca spod pióra Martin Pasko, z rysunkami Curt Swan. Niosą go trzy numery Superman: #323 (okładka z maja 1978), #324 (czerwiec) i #325 (lipiec), pod kierunkiem Juliusa Schwartza. #323 jest przy okazji pierwszym pojawieniem Alberta Michaelsa pod tożsamością Atomic Skull i organizacji SKULL; jego okładkę podpisuje José Luis García-López.

Ton zmienia się radykalnie. W #324, «Beware the Eyes That Paralyze!», Titano dzieli afisz z Atomic Skull, a rejestr nie jest już rejestrem niezrozumianego potwora, który niósł opowieść z 1959. #325 zamyka łuk, a małpa znika potem z ciągłości sprzed Crisis.

Źródła rozchodzą się co do rachunku: jedna nota ogólna mówi o opowieści w dwóch częściach, podczas gdy indeks numer po numerze odnotowuje trzy. Sam Pasko wrócił do tego łuku w wywiadzie opublikowanym w 2006, przytoczonym przez dzieło referencyjne: wyjaśnia, że sądził, iż da się potraktować w pierwszym stopniu gigantyczną małpę strzelającą kryptonitem z oczu, że wynik nie działał i że listy czytelników przekonały go, by zostawić postać w spokoju. Interes świadectwa nie polega na tym, że koncepcja byłaby śmieszna, lecz na tym, że autor uznał ton swojej epoki za nie do pogodzenia z nią.

Tears for Titano (1987): ta sama małpa, bez promieni

Po Crisis John Byrne podejmuje postać od zera w Superman Annual vol. 2 #1, wydanym w 1987: trzydzieści osiem stron zatytułowanych «Tears for Titano!», narysowanych przez Rona Frenza i wytuszowanych przez Bretta Breedinga, pod kierunkiem Mike'a Carlina. Titano nie jest już szympansem astronautą, lecz małym szympansem laboratoryjnym, poddanym doświadczeniom doktora Thomasa Moyersa, z Amanda Waller i Sarge Steel w napisach. Celem programu jest wytwarzanie nadludzkich agentów dla rządu, a imię «Titano» pochodzi z okrutnego żartu personelu.

Lois Lane odwiedza laboratorium, a zwierzę rzuca się jej w ramiona. Wypadek daje mu potem super siłę i gigantyczny wzrost. Próbuje zabić Moyersa, Superman go powstrzymuje, a to obecność Lois go uspokaja. Moyers odwraca wtedy przemianę i zabija go: Titano umiera w ramionach dziennikarki, która poświęca mu w Daily Planet artykuł, od którego opowieść bierze tytuł.

Jeden fakt zasługuje na jasne postawienie, bo dotyka tytułu tego artykułu: ta wersja z 1987 nie ma wzroku kryptonitowego. Promienie należą do Titano sprzed Crisis i tylko do niego. Są więc dwie odrębne postacie, z dwoma nie do pogodzenia pochodzeniami, które dzielą imię.

New 52, potem cyborg: nowoczesne wersje Titano

Restart New 52 daje trzecie pochodzenie. W Superman vol. 3 #3 (okładka ze stycznia 2012, w sprzedaży 23 listopada 2011), napisanym i rozplanowanym przez George'a Péreza i narysowanym przez Nicolę Scott, Titano pojawia się we flashbacku: jest odtąd albinosem, zmutowanym gorylem stworzonym przez niezrównoważonego biofizyka, a przede wszystkim gorylem ledwie większym od zwykłego goryla. Gigantyzm, który był całą postacią, znika.

Umiera dwa numery dalej, w #5 (marzec 2012), potem wraca jako cyborg o świecącym ciele w #32, okładka z sierpnia 2014 przy sprzedaży 25 czerwca, spod pióra Geoff Johns. Źródła nie rozwiązują sprzeczności: indeksy podają go za martwego w 2012 i klasyfikują jako zmarłego, podczas gdy pojawia się znowu w 2014, w 2023, w 2024 i w 2025, bez żadnego wyjaśnienia ciągłości.

Najpełniej rozwinięte nowoczesne pojawienie to Titans vol. 4 #1 (okładka z lipca 2023), Toma Taylora i Nicoli Scott. Titano atakuje tam instalację przemysłową, a cała drużyna sobie z tym radzi: Beast Boy go przytrzymuje, Cyborg zabezpiecza teren, Starfire i Donna Troy go ogłuszają. Superman nie jest w scenie i to nie przypadek: to numer, w którym Titans zajmują miejsce Justice League.

Krypto, Beppo, Super-Pets: Titano po stronie zwierząt

Równoległa nić przecina całą jego karierę: Titano jest jednym z rzadkich potworów w bestiarium Supermana, który wszedł drzwiami zwierząt, i widać to po jego towarzystwie. Już w sierpniu 1961 Superman #147 publikował «Krypto Battles Titano!», osiem stron napisanych przez Jerry Siegel i narysowanych przez Ala Plastino: małpa, wciąż uwięziona w prehistorii, staje naprzeciw Krypto, a dwóch niezidentyfikowanych kosmitów próbuje schwytać psa i małpę do obcego zoo.

Najdyskretniejsze mrugnięcie jest gdzie indziej. W serialu animowanym z 1997 pluszowa małpa Lois z dzieciństwa nazywa się Beppo, w założonym odniesieniu do kryptońskiej małpy z komiksów. To hołd, nie tożsamość: Beppo jest sojusznikiem Supermana i członkiem Legionu Super-Zwierząt, Titano ziemskim szympansem, który przez przypadek stał się wrogiem.

W 2025 postać naprawdę zmienia stronę. Supergirl vol. 8 #5, okładka z listopada 2025 i w sprzedaży 10 września, nosi tytuł «Paws and Effect»: Titano, zmniejszony do wielkości psa, dołącza do nowoczesnych Super-Pets obok Krypto i Streaky, podczas gdy Lena Luthor czuwa nad Midvale. Prasa przezywa go «Tinytano», ale DC pisze «Titano». Dwa ograniczenia na koniec: nigdy nie był członkiem Legionu założonego w 1962 i nie figuruje wśród zwierząt filmu animowanego z 2022.

Titano na ekranie: 1966, 1997 i 2017

Trzy kreskówki go niosły i żaden film aktorski. Pierwsza to The New Adventures of Superman, produkowana przez Filmation dla CBS od 10 września 1966: odcinek «The Chimp Who Made It Big», wyemitowany 1 października 1966, zachowuje pochodzenie z komiksów. Dwa napromieniowane kosmiczne odłamki zderzają się, przemieniają szympansa Toto w Titano the Super-Ape, a małpa chwyta Lois; Superman musi powstrzymać armię przed strzałem, bo sądzi, że da się go przywrócić do stanu wyjściowego.

Najpełniej rozwinięta wersja to «Monkey Fun», trzynasty odcinek drugiego sezonu Superman: The Animated Series, wyemitowany 27 września 1997, w reżyserii Curta Gedy według scenariusza Evana Dorkina i Sarah Dyer. Przepisuje wszystko: Titano jest szympansem, z którym Lois i Lucy Lane bawiły się jako dzieci, wysłanym w kosmos przez armię i zagubionym na dwadzieścia lat. W tym odcinku nie ma żadnego kryptonitu — wzrost pochodzi z gazu zawartego w meteorytach i odbywa się etapami. Małpa nigdy nie jest złośliwa, tylko niszczycielska przez swój rozmiar: wypuszcza małpy z zoo, szuka bananów w porcie Metropolis, a to Lois ją uspokaja zabawką. S.T.A.R. Labs zatrzymuje jego wzrost i kończy na tropikalnej wyspie, z zabawką zawieszoną na szyi. Frank Welker podpisuje jego efekty głosowe, bez kredytu.

Wreszcie Justice League Action poświęca mu «Harley Goes Ape!», wyemitowane 21 października 2017, napisane przez Paula Diniego: Gorilla Grodd przejmuje kontrolę nad Titano, a jedyną osobą zdolną przeciwstawić się temu chwytowi jest Harley Quinn, która opiekowała się nim, gdy był mały. Stargirl pomaga jej go uwolnić, żeby Superman mógł pokonać Grodda. Hologram Titano miałby też pojawić się w sezonie 3 Superman & Lois, uruchomionym 14 marca 2023, ale poświadcza to jedno źródło, a lista seriali telewizyjnych i animowanych tego nie rejestruje.

Czym Titano nie jest: Grodd, Beppo i kaiju z 2025

Dossier przyciąga cztery powracające pomyłki i wszystkie rozchodzą się, gdy tylko fakty stają obok siebie.

• Titano nie jest Gorilla Grodd. Grodd to telepatyczny i inteligentny goryl, wróg Flasha, który właśnie przejmuje kontrolę nad Titano w Justice League Action. Dwie postacie bez związku i najbardziej prawdopodobny błąd w tym temacie.
• Titano nie jest Beppo. Beppo to kryptońska małpa, królik doświadczalny Jor-El, sojusznik Supermana i członek Legionu Super-Zwierząt. Pułapka pochodzi z kreskówki z 1997, która nadaje to imię pluszakowi Lois.
• Titano nie jest gigantycznym potworem z Superman (2025). Film Jamesa Gunna każe Lex Luthor wypuścić kaiju, które nie ma imienia, walczone z Justice Gang. Żadne źródło nie utożsamia go z Titano, a reżyser cytuje Godzilla Minus One jako odniesienie.
• Allura of Ashtar nie jest Alura In-Ze. Pierwsza to księżniczka ludu olbrzymów, która przyjmuje Titano w 1964; druga to matka Kara Zor-El. Bliskie zapisy, żaden związek.

Zostaje odcień gatunku, który pochodzi z rysunku, nie ze scenariusza. Toto jest naprawdę szympansem, ale Boring daje mu głowę goryla od 1960, a New 52 decyduje wprost o albinosie gorylu. Co do jego promieni, dołączyły do mocy, które DC kazało zniknąć: żadna nowoczesna wersja mu ich nie oddaje.

Podsumowanie

Jeśli zatrzymasz z tego dossier tylko jedną rzecz, zatrzymaj wypadek. Titano niczego nie chciał: szympans o imieniu Toto krzyżuje dwa meteoryty, wraca z dziesięcioma metrami wzrostu i oczami naładowanymi kryptonitem, i zostaje sklasyfikowany wśród wrogów, nie ułożywszy nigdy najmniejszego planu. Dlatego też tak źle przechodzi przez epoki: w 1978 chciano zrobić z niego zabójcę, w 1987 ofiarę laboratorium, w 2012 goryla zwykłego rozmiaru, a w 2025 zwierzę domowe.

Jego miejsce wśród najgroźniejszych przeciwników Człowieka ze Stali nie pochodzi więc ani z mocy, ani z inteligencji, lecz z jednej właściwości fizycznej: nosi zielony kryptonit w oczach i nie może go wyłączyć. Żeby pójść dalej po dobrej stronie bestiarium, obchód Legionu Super-Zwierząt pokazuje, co ten sam wszechświat robi ze zwierzęciem, gdy to wybiera swoją stronę.